Svinjarstvo
Svinjarstvo je jedna od najznačajnijih grana stočarstva u svetu, ali i u Srbiji. Svinjsko meso učestvuje sa oko 40% u ukupnoj svetskoj proizvodnji mesa, što ga čini najzastupljenijom vrstom mesa u ljudskoj ishrani. Razlog velike zastupljenosti svinjarstva leži u dobroj prilagodljivosti svinja različitim uslovima gajenja, brzom rastu, visokoj plodnosti i dobrom iskorišćavanju hrane.
U zemljama sa razvijenim svinjarstvom postoje dva osnovna pravca proizvodnje: proizvodnja svinjskog mesa i proizvodnja priplodnih svinja. U manje razvijenim područjima svinje se i dalje gaje i radi proizvodnje masti, što je nekada imalo veliki značaj u domaćinstvima.
Rodonačelnici domaćih svinja su divlje vrste koje su pripitomljene procesom domestikacije. Smatra se da domaće rase potiču od evropske divlje svinje (Sus scrofa ferus) i azijske divlje svinje (Sus vittatus), dok pojedini autori navode i sredozemnu divlju svinju (Sus mediterraneus) kao mogućeg pretka. Dugotrajnim uzgojem i selekcijom nastao je veliki broj rasa prilagođenih različitim uslovima i proizvodnim ciljevima.
Svinja je svaštojed, što predstavlja veliku prednost u ishrani, jer može koristiti raznovrsna hraniva biljnog i životinjskog porekla. Osnovne kategorije svinja su: prasad, nazimad, krmače, nerastovi i tovne svinje. Glavne proizvodne osobine svinja uključuju dobru sposobnost razmnožavanja, intenzivan rast, visoku konverziju hrane, mali procenat gubitaka i kvalitetne proizvode za ishranu ljudi. Sa druge strane, svinje su osetljive na neadekvatne uslove držanja, posebno savremene mesnate rase.
Rase svinja
U različitim uslovima gajenja, čovek je uzgajanjem u čistoj rasi i ukrštanjem stvorio veliki broj rasa svinja. Migracije stanovništva i trgovina doprinele su širenju rasa, dok su kasnijom primenom selekcije i oplemenjivanja nastale nove rase koje u sebi nose gene oba rodonačelnika.
Rase svinja mogu se podeliti prema više kriterijuma:
- prema proizvodnim sposobnostima (rase za proizvodnju mesa, masti i kombinovane rase),
- prema stepenu odgajanja (primitivne, prelazne i plemenite rase),
- prema zemlji porekla (domaće i strane rase).
Rase za proizvodnju masti i mesa
Ovu grupu čine uglavnom primitivne i prelazne rase svinja. Najstarija autohtona rasa, najsličnija divljoj svinji, bila je šiška, koja je danas izumrla. U ekstenzivnim uslovima gajenja na području Šumadije nastala je šumadinka, poznata i kao Miloševa ili srpska svinja. Smatra se da je u poboljšanim uslovima šumadinka prerasla u mangulicu.
Mangulica je masna, kasnostasna rasa svinja, slabe plodnosti i sporog rasta. Gajena je u žitorodnim i kukuruznim regionima Srbije, Mađarske i Rumunije. Prosečna plodnost mangulice iznosi 5–6 oprasene prasadi, dok se odgaji 4–5 prasadi po leglu. Dobro utovljena grla imaju oko 2/3 masti i 1/3 mišićnog tkiva, a kvalitet mesa je slabiji u odnosu na savremene mesnate rase.
Crna slavonska svinja (fajferica) je prelazna rasa stvorena u okolini Osijeka. Nastala je planskim ukrštanjem lasaste mangulice, berkšira i poland-kine. Odlikuje se većom plodnošću (oko 7 prasadi po leglu), bržim rastom i boljim tovnim sposobnostima u odnosu na mangulicu.
Moravka je rasa za proizvodnju mesa i masti, nastala u dolini reke Morave. Dobijena je nesistemskim ukrštanjem šumadinke, odnosno mangulice i berkšira. Moravka je crne boje, veće plodnosti, bržeg rasta i bolje mesnatosti u odnosu na mangulicu.
Resavka je takođe rasa za kombinovanu proizvodnju mesa i masti. Nastala je nesistemskim ukrštanjem i karakteristična je po crno-beloj boji dlake. Po većini osobina veoma je slična moravki.
