Uzgoj puževa u Srbiji – nova šansa u stočarstvu
U poslednjim godinama interesovanje za uzgoj puževa u Srbiji značajno je poraslo. Iako se puževi kod nas još uvek često posmatraju sa dozom skepticizma kada je ishrana u pitanju, praksa iz razvijenih zemalja pokazuje da se radi o izuzetno cenjenoj i profitabilnoj delikatesnoj namirnici.
Velika potrošnja puževa u zapadnoj Evropi, u kombinaciji sa povoljnim prirodnim uslovima koje naša zemlja poseduje, sve više skreće pažnju domaćih proizvođača na ovaj vid proizvodnje. Posebno se ističe činjenica da se puževi iz Srbije odlikuju velikom veličinom, izuzetnim ukusom i finoćom mesa, što ih čini konkurentnim na međunarodnom tržištu.
Istorija upotrebe puževa u ishrani
Upotreba puževa u ljudskoj ishrani datira još iz davnina. Stari Grci su ih redovno koristili kao hranu, a prema istorijskim zapisima, imali su čak i posebne kašičice sa zavrnutim vrhom, namenjene vađenju puževa iz kućice.
Rimljani su bili veliki ljubitelji puževa, ali i pioniri u njihovom organizovanom uzgoju. Puževima su pripisivali i određena lekovita svojstva, naročito za probleme sa varenjem. U Rim su dopremani brodovima sa obala Španije, Afrike i Ilirije, što govori o tadašnjoj razvijenoj trgovini ovom namirnicom.
Puževi kao hrana u teškim istorijskim periodima
Tokom srednjeg veka puževi su se koristili kao hrana u Švajcarskoj i u područjima oko Dunava. U periodima ratova i nestašica širom Evrope, ishrana puževima pomogla je mnogim ljudima da prežive, zahvaljujući njihovoj hranjivoj vrednosti i dostupnosti u prirodi.
Puževi danas – gastro specijalitet i izvozni proizvod
Danas su puževi pravi gastro-specijalitet u zemljama poput Italije, Francuske, Nemačke, Španije i Švajcarske, ali i u Sjedinjenim Američkim Državama. Potražnja za puževima stalno raste, dok su u mnogim zemljama zapadne Evrope prirodne populacije ugrožene zbog ranijeg neumerenog sakupljanja.
Zbog toga se sve veći deo potreba ovih tržišta zadovoljava uvozom, a Srbija ima značajnu ulogu kao izvoznik puževa, kako iz prirode, tako i sa farmi.
Uzgoj puževa kao nova grana stočarstva
Podstaknuti primerima farmi puževa u Italiji, domaći proizvođači sve više prepoznaju prednosti ekstenzivnog uzgoja puževa na otvorenom prostoru. Slični klimatski i ekološki uslovi omogućavaju uspešnu proizvodnju uz relativno niska ulaganja.
Iako se uzgoj puževa često pogrešno vezuje za pčelarstvo, on zapravo predstavlja samostalnu i rastuću granu stočarstva. Pored farmskog uzgoja, u Srbiji je i dalje prisutno kontrolisano sakupljanje puževa iz prirode, koji se izvoze u svežem ili poluprerađenom obliku.
Iskorišćenje puževa – više od mesa
Osim mesa, značajnu vrednost ima i kućica puža, koja se nakon mlevenja koristi kao izvor kalcijuma, neophodnog za formiranje novih kućica kod puževa u uzgoju. Takođe, kućice se često koriste kao dekorativni element prilikom serviranja jela.
Najvažnije vrste puževa u Srbiji
U Srbiji se sakupljaju i gaje tri vrste puževa iz roda Helix:
Helix pomatia L. – vinogradarski puž
Najveći i najcenjeniji među potrošačima. Ima loptastu, žućkasto-smeđu kućicu sa nepravilnim prugama. Visina kućice iznosi 40–50 mm. Rasprostranjen je širom zemlje i polaže između 70 i 100 jaja.
Helix aspersa L. – šarenasti, baštenski puž
Srednje veličine, sa konusnom kućicom visine oko 20 mm. Prepoznatljiv po tamnim tačkama na sivkasto-žutoj podlozi. Često se gaji na farmama zbog bržeg rasta.
Helix lucorum L. – šumski puž
Manji puž, veličine 30–40 mm, sa okruglom, izbrazdanom kućicom. Njegovo meso je posebno cenjeno zbog aromatičnog ukusa koji potiče od ishrane šumskim biljem.
Zaštita i održivo sakupljanje puževa
Zbog prekomernog sakupljanja, mnoge zemlje zapadne Evrope zabranile su sakupljanje puževa iz prirode. U Srbiji je sakupljanje regulisano zakonom – zabranjeno je sakupljanje puževa čija kućica ima prečnik manji od 3 cm, kao i u periodu od 1. oktobra do 1. juna (lovostaj).
Količine koje se mogu sakupljati svake godine određuje Zavod za zaštitu prirode Srbije, koji izdaje i odgovarajuće dozvole.
Povećanje svesti o održivom uzgoju i zaštiti puževa ključno je za očuvanje prirodnih populacija i dalji razvoj ove perspektivne grane stočarstva u Srbiji.